काठमाडौँ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा इन्धनको मुल्य बढेसँगै विश्वभरनै महंगी बढेको छ । इन्धनको व्यापक मुल्यबृद्धि कैयौं सरकारले देशको अर्थतन्त्र धान्न नै संघर्ष गर्नुपरिरहेको देखिएको छ । अहिले तेलको मूल्य रुस-युक्रेन युद्धको प्रारम्भिक दिनहरूमा भएको ठाउँमा फर्किएका छन् र चाँडै कुनै पनि समयमा महत्त्वपूर्ण राहतको कुनै सम्भावना देखिएको छैन ।
ब्रेन्ट क्रूडको मूल्य, ग्लोबल बेन्चमार्क, यस हप्ताको सुरुमा प्रति ब्यारेल १२४ अमेरिकी डलरमा पुग्यो, यो मार्चको शुरुदेखिको उच्चतम स्तर हो । युरोपेली संघले हालै यो वर्षको अन्त्यसम्ममा आफ्नो रूसी तेल आयातको ९० प्रतिशत घटाउने घोषणा गरेको छ ।
अर्गनाइजेसन अफ द पेट्रोलियम एक्पोर्टिंग कन्ट्रीज (ओपेक) ले थप तेल उत्पादन गर्नेछ भन्ने अपेक्षाको कारणले गर्दा मूल्यहरू थोरै झरेर लगभग ११७ डलरमा पुगेका छन्, तर ओपेकका प्रयास उपभोक्ताहरूले महसुस गरेको पीडालाई कम गर्न वा विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिलाई नियन्त्रण गर्न पर्याप्त देखिएको छैन ।
युरोपद्वारा रुसको तेलमाथि प्रतिबन्ध
बढ्दो मुद्रास्फीति र सुस्त बृद्धिले मन्दीको डर बढाए तापनि तेलको विश्वव्यापी मागले सन् २००८ मा जस्तै मूल्य घटाउन पर्याप्त मात्रामा गिरावट आउने सम्भावना देखिएको छैन ।
युरोपेली संघले गत शुक्रबार युक्रेनमा आक्रमणलाई लिएर मस्कोमाथि लगाइएको प्रतिबन्धको छैटौं प्याकेजको अंशको रुपमा औपचारिक रूपमा आफ्नो तेल प्रतिबन्धलाई स्वीकार गरेको छ । अधिकांश इयू देशहरूसँग अब रुसी कच्चा तेलको आयात बन्द गर्न छ महिना र अन्य सबै तेल उत्पादनहरूको लागि आठ महिनाको समय छ ।
अहिलेको लागि देशहरुले रूसबाट केही तेल किन्न जारी राख्नेछन्, तर यसले वैकल्पिक आपूर्तिकर्ताहरूको लागि अन्य देशहरुबाट पनि किन्न शुरुवात गरेका छन् । कप्लेरको तथ्याङ्क अनुसार, अंगोलाबाट कच्चा तेलको आयात युद्ध सुरु भएदेखि तीन गुणा बढेको छ, जबकि ब्राजिल र इराकी मात्रा क्रमशः ५० र ४० प्रतिशतले बढेको छ । धेरै टाढाका स्थानहरूबाट तेल सोर्सिङले मूल्य बढिरहेको विश्लेषकहरुले बताएका छन् ।
सरकारहरूले मूल्यहरू कम गर्नका लागि केही कुराहरू गर्न सक्छन्, जसमा इन्धन सब्सिडीहरू र इन्धनमा लगाउदै आएका कर कम गर्ने रहेका छन् । भारत र नेपालमा यसको प्रयोग समेत भइसकेको छ । तर इन्धनको मुल्यबृद्धि यति धेरै भएको छकी सरकारका यी प्रयास जनताले अनुभव गर्ने अवस्था नै छैन ।
अपर्याप्त विकल्प
गत वर्ष, अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार, रसियाले विश्वव्यापी तेल आपूर्तिको १४ प्रतिशत आपूर्ति गरेको थियो, र रूसमाथि पश्चिमाहरूले लगाएको प्रतिबन्धले बजारमा पहिले नै महत्त्वपूर्ण खाडल सिर्जना गरिरहेको छ । रूसले अप्रिलमा प्रति दिन लगभग १ मिलियन ब्यारेल तेल उत्पादन बन्द गर्यो र यो २०२२ को उत्तरार्धमा प्रति दिन लगभग ३ मिलियन ब्यारेल पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
पेट्रोलियम निर्यात गर्ने देशहरूको संगठन र यसका सहयोगीहरू, ओपेक + भनेर चिनिने समूहले बिहीबार जुलाई र अगस्टमा विश्वव्यापी बजारमा थप ६ लाख ४८ हजार ब्यारेल कच्चा तेल उत्पादन गर्न बिहीबार सहमति जनाएका छन् । जबकी यसअघि यो योजना भन्दा २ लाख ब्यारेल बढी रुससहितका देशहरुले उत्पादन गर्ने सहमति बनेको थियो ।
अन्तर्राष्ट्रिय इनर्जी एजेन्सी (आईईए) ले प्रतिबन्धको प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्दै रसिया बाहेक विश्वव्यापी तेल उत्पादन यस वर्षको बाँकी अवधिमा प्रतिदिन ३० लाख ब्यारेलले बढ्ने अनुमान गरेको छ ।
तर यो लक्ष्य हासिल गर्न गाह्रो हुने बताइएको छ । युक्रेनमा युद्ध हुनुअघि नै, तेल उत्पादकहरूले नवीकरणीय ऊर्जातर्फ अग्रसर भएकाले उत्पादनमा लगानी घटाइरहेका थिए । र ओपेकको आफ्नै पनि सीमा रहेकाले यो सम्भव नहुने देखिएको विश्लेषण गरिएको छ ।
ओपेक+ हालको सम्झौतासँग तालमेल राख्न संघर्ष गरिरहेको छ । साउदी अरेबिया, युएई र कुवेत जस्ता कोर ओपेक सदस्यहरूले पनि गत महिना अप्रिलको तुलनामा धेरै कम निर्यात गरेको बाट पनि इन्धनको उत्पादन बढ्ने सम्भावना कम रहेको देखिएको छ ।
लगानी बैंक युबिएसका रणनीतिकार जियोभन्नी स्टौनोभोले धेरै ओपेक + सदस्य राष्ट्रहरूले आफ्नो क्षमताको सीमामा पुगिसकेको बताएर यसलाई पुष्टि गरेका छन् । उनका अनुसार प्रभावकारी उत्पादन वृद्धि लक्ष्य वृद्धिको लगभग आधा मात्र हुने देखिएको छ ।
बढ्दो विश्वव्यापी माग
महिनौंदेखि, सांघाई र बेइजिङ तथा अन्य प्रमुख चिनियाँ शहरहरूमा कडा कोरोनाभाइरस लकडाउनले विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल आयात गर्ने राष्ट्रमा माग घटाएको छ ।
तर चिनियाँ सरकारले ती प्रतिबन्धहरू हटाउन थालेपछि, पेन्ट-अप मागले मूल्यहरू बढाउन सक्ने देखिएको छ । चीनले रूसबाट तेलको आयातलाई पनि बढाउन सक्छ, जसको बेन्चमार्क युराल कच्चा ग्रेड ब्रेन्टमा प्रति ब्यारेल ३४ डलरको छुटमा व्यापार गरिरहेको छ ।
भोर्टेक्साले चीनले मे महिनामा प्रति दिन १.१ मिलियन ब्यारेल रूसी समुद्री तेल आयात गरेको छ, जुन गत वर्षको औसतमा लगभग ३७ प्रतिशतले बढी रहेको अनुमान गरेको छ ।
त्यस्तै संयुक्त राज्य अमेरिकामा इन्धनको माग पनि मुल्य बढिरहदा पनि खासै घटेको देखिएको छैन ।
शनिबार समाप्त भएको हप्तामा, अमेरिकी ग्यास स्टेशनहरूमा पम्प गरिएको ग्यासको मात्रा गत वर्षको सोही हप्ताको तुलनामा ५ प्रतिशतले मात्र घटेको छ । त्यो मामूली कमी भयो किनभने राष्ट्रिय औसत मूल्य ५० प्रतिशत भन्दा बढी वर्ष-दर-वर्ष बढेर मे को अन्तमा ४.६० डलर प्रति ग्यालनमा पुगेको छ । –एजेन्सीहरुको सहयोगमा
