काठमाडौं । जेठ र असार महिनामा लगभग स्थिर रहेको बैंकहरूको ब्याजदर साउन महिनादेखि उल्लेख्य रूपमा घटेको छ, जसले गर्दा निक्षेपकर्ताहरूले आफ्नो बचतमा कम प्रतिफल पाउने भएका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकको निर्देशन र बजारमा देखिएको अधिक तरलताको चापपछि अधिकांश वाणिज्य बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर घटाएर नयाँ तालिका सार्वजनिक गरेका छन् ।

ब्याजदर घट्नुमा मुख्य दुई कारणहरू छन् । पहिलो, नेपाल राष्ट्र बैंकले गत शुक्रबार सार्वजनिक गरेको नयाँ मौद्रिक नीति हो । मौद्रिक नीतिमार्फत केन्द्रीय बैंकले नीतिगत दरलाई ५ प्रतिशतबाट घटाएर ४.५ प्रतिशतमा झारेको छ । यसैगरी, स्थायी तरलता सुविधा दर ६.५ प्रतिशतबाट ६ प्रतिशत र स्थायी निक्षेप सुविधा संकलन दर ३ प्रतिशतबाट २.७५ प्रतिशतमा झारिएको छ । यसले बैंकहरूलाई ब्याजदर घटाउन प्रत्यक्ष दबाब सिर्जना गर्‍यो ।

दोस्रो कारण, असार महिनामा भएको उच्च सरकारी खर्च हो । आर्थिक वर्षको अन्त्यमा, विशेषगरी असार महिनामा मात्रै कुल पुँजीगत खर्चको ३२ प्रतिशत रकम खर्च भएको छ । यसले गर्दा बैंकिङ प्रणालीमा नगद प्रवाह (तरलता) ह्वात्तै बढेको छ, जसले ब्याजदर घटाउन थप मद्दत पुर्‍यायो ।

नबिल बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) मनोज ज्ञवालीका अनुसार मौद्रिक नीतिको नयाँ व्यवस्थाले बैंकहरूले आफूसँग भएको अतिरिक्त रकम नेपाल राष्ट्र बैंकमा राखेर कमाउने ब्याज आम्दानी घटाएको छ । उनले भने, “यसले गर्दा बैंकहरूलाई निक्षेपकर्तालाई दिने ब्याजदर पनि घटाउनुपर्ने अवस्था आएको हो ।”

बैंकहरूले बुधबार सार्वजनिक गरेको नयाँ ब्याजदर तालिका अनुसार, असारको तुलनामा साउनमा व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपको अधिकतम औसत ब्याजदर ०.२१५ प्रतिशत विन्दुले घटेको छ । असारमा व्यक्तिगत मुद्दतीको औसत ब्याजदर ५.९०२ प्रतिशत रहेकोमा साउनका लागि यो घटेर ५.६८७ प्रतिशतमा सीमित भएको छ ।

साउन महिनाका लागि १४ वटा वाणिज्य बैंकले व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपको ब्याजदर घटाएका छन् भने ४ वटाले स्थिर राखेका छन् । तर, यसको विपरीत हिमालयन बैंकले आफ्नो ब्याजदर ०.५ प्रतिशत विन्दुले बढाएको छ भने स्टान्डर्ड चार्टर्ड बैंकले ०.०१ प्रतिशत विन्दुले सामान्य वृद्धि गरेको छ ।

ब्याजदर घट्नुको मूल जड भनेकै बजारमा लगानीयोग्य रकमको माग नहुनु हो । बैंकहरूसँग कर्जा दिने पैसा भए पनि कर्जाको माग नहुँदा प्रणालीमा करिब ७ खर्ब रुपैयाँ थन्किएको छ । चालु आर्थिक वर्षको ३१ असारसम्ममा केन्द्रीय बैंकले प्रणालीबाट ६ खर्ब ९२ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँ अधिक तरलता खिचेर राखेको छ । यो रकम गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा झन्डै दोब्बर हो । गत वर्ष असार अन्तिममा केन्द्रीय बैंकले ३ खर्ब ५५ अर्ब रुपैयाँ अधिक तरलता खिचेको थियो ।

तुलनात्मक ब्याजदर तालिका (ग्राफको लागि डाटा)