काठमाडौं । बडादशैँको रौनकले छोपिएको देशमा, आज आश्विन शुक्ल चतुर्थी अर्थात् नवरात्रको चौथो दिन, शक्तिस्वरूपा नवदुर्गा भवानीमध्येकी चौथो देवी कुष्माण्डाको विशेष पूजा आराधना गरिँदैछ। देशभरका दसैँघर तथा शक्तिपीठहरूमा भक्तजनको घुइँचो लागेको छ, जहाँ वैदिक विधिपूर्वक देवीको पूजा अर्चना भइरहेको छ।

कुष्माण्डा देवीको महिमा:
आध्यात्मिक, आधिभौतिक र आधिदैविक गरी तीन प्रकारका तापलाई ‘कुष्मा’ भनिन्छ। यी तीन तापले युक्त संसार जसको गर्भमा छ, उनै भगवती कुष्माण्डा देवीका नामले पुकारिन्छिन्। शरणागत भक्तजनका तीनै ताप हरण गरी कल्याण गर्ने भएकाले पनि यिनको नाम कुष्माण्डा रहन गएको विभिन्न धर्मग्रन्थहरूमा उल्लेख छ। देवी कुष्माण्डाले सुराले भरिएका घडा र रगतयुक्त पात्र धारण गरेकी छिन् भनी विभिन्न पुराणमा वर्णन गरिएको छ। देवी कवचमा भनिएको छ, “कुत्सितः ऊष्मा कुष्मा–त्रिविधतापयुतः संसारः, स अण्डे मांसपेश्यामुदररुपायां यस्याः सा कूष्माण्डा।”

नवरात्रको क्रम र देवीका स्वरूपहरू:
गत असोज ६ गते सोमबार घटस्थापना गरी जौको जमरा राखिएसँगै यस वर्षको बडादसैँ प्रारम्भ भएको थियो। पहिलो दिन शैलपुत्री, दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी र तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा देवीको पूजा आराधना सम्पन्न भइसकेको छ। आज चौथो दिन कुष्माण्डा देवीको पूजा आराधना गरिँदै छ।

नवरात्रभरि घटस्थापना गरिएको स्थानमा दुर्गा सप्तशती (चण्डी) र श्रीमद्देवीभागवतलगायत देवी स्तोत्र पाठ गर्ने परम्परा छ। यसरी नौ दिनसम्म शक्तिस्वरूपा देवीको निष्ठापूर्वक आराधना गर्दा शक्ति, ऐश्वर्य र विद्या प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।

नवरात्रका क्रमशः बाँकी दिनमा पाँचौँ स्कन्दमाता, छैटौँ कात्यायनी, सातौँ कालरात्रि, आठौँ महागौरी र नवौँ दिन सिद्धिदात्री देवीको पूजा आराधना गरिने शास्त्रीय नियम छ। यिनै नौ स्वरूपलाई नवदुर्गा भनिन्छ।

शक्तिपीठहरूमा भक्तजनको घुइँचो:
नवरात्रको यस पवित्र अवसरमा देशभरका शक्तिपीठहरूमा भक्तजनको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको छ। काठमाडौं उपत्यकाभित्रका गुह्येश्वरी, जयवागेश्वरी, मैतीदेवी, कालिकास्थान, नक्साल भगवती, भद्रकाली, शोभाभगवती, रक्तकाली, श्वेतकाली, बिजेश्वरी, कङ्केश्वरी, कलङ्कीमाई, चामुण्डा देवी, सुन्दरीमाई, बज्रयोगिनी, इन्द्रायणी लगायतका मन्दिरहरूमा बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूको भीड लागेको छ।

यसैगरी उपत्यकाबाहिरका प्रसिद्ध शक्तिपीठहरू पलाञ्चोक भगवती, नाला भगवती, चण्डेश्वरी, पाल्चोक भगवती, कमलामाई, इच्छाकामना, मनकामना, गढीमाई, छिन्नमस्ता, गहवामाई, बागलुङ कालिका, विन्ध्यवासिनी, तालबाराही, शैलेश्वरी र उग्रतारा लगायतका मन्दिरहरूमा पनि दर्शनार्थीहरूको घुइँचो लागेको छ।