काठमाडौँ । नेपाल क्लियरिङ्ग हाउस लिमिटेड (NCHL) नेपाल राष्ट्र बैंकको नेतृत्व र मार्गदर्शनमा स्थापित एक पब्लिक लिमिटेड कम्पनी हो ।

यस कम्पनीमा नेपाल राष्ट्र बैंक, वाणिज्य बैंकहरू, विकास बैंकहरू र फाइनान्स कम्पनीहरूको शेयर स्वामित्व रहेको छ ।

यसले विगत १६ वर्ष (वि.सं २०६५, पौष ८ गते) देखि बैङ्क र वित्तीय संस्थाहरू (BFIs) को दक्षता, उत्पादकत्व सुधार गर्न र उनीहरूका ग्राहकहरूलाई नवीन वित्तीय सुविधाहरू प्रदान गर्नको लागि प्रमुख भूमिका खेल्दै आएको छ । बैङ्क र वित्तीय संस्थाहरूले पूर्वाधारहरूमा ठुलो लगानी गर्नु नपर्ने गरी प्रविधिमा आधारित विभिन्न भुक्तानी सम्बन्धित सेवाहरू प्रदान गर्न सहयोग र सहजीकरण यसले गरेको छ ।

नेपालमा विभिन्न भुक्तानी प्रणालीहरूका साथै क्लियरिङ्ग र सेटलमेन्ट प्रणाली स्थापना गर्ने रणनीतिक उद्देश्य अनुसार हाल NCHL ले इलेकट्रोनिक चेक क्लियरिङ्ग  (NCHL – ECC) अन्तर बैंक भुक्तानी प्रणाली (NCHL – IPS), रिटेल पेमेन्ट स्विच (RPS),  connectIPS, CORPORATEPAY, connectRTGS र नेशनल पेमेन्ट इन्टरफेस (NPI) सञ्चालन गरिरहेका छन् ।

नेपाल क्लियरिङ्ग हाउस लिमिटेड (NCHL) का प्रडक्ट र उपलब्ध सेवा

इलेकट्रोनिक चेक क्लियरिङ (ECC)

इलेकट्रोनिक चेक क्लियरिङ्ग  (NCHL – ECC) तस्बिरमा – आधारित, कम लागतको प्रभावकारी  MICR (Magnetic Ink Character Recognition) चेक प्रोसेस र सेटलमेन्ट गर्ने एउटा माध्यम हो । जसमा सक्कल कागजी चेकलाई चेक प्रिजेन्ट गर्ने बैंकले तस्बिरमा रूपान्तरण गरि भुक्तानी गर्ने बैंकलाई यस प्रणालीमार्फत पठाउने गर्दछ । पहिलेको म्यानुअल प्रोसेसलाई विस्थापित गर्दै यसमा सक्कल चेक भुक्तानी गर्ने बैंकसम्म म्यानुअल्ली नपठाई प्रिजेन्ट गर्ने बैंकमा नै बस्ने र भुक्तानी गर्ने बैंकले इमेजको आधारमा रेस्पोन्स गर्ने व्यवस्था रहेको छ । जसले गर्दा चेक क्लियरिङ्गको प्रक्रिया छिटो र सजिलो भएको छ ।

बैंक वित्तीय संस्थाका ग्राहकहरूले आफूसँग रहेको बैंकको चेक आफ्नो खातामा जम्मा गराउन आफ्नो बैंक खाता रहेको नजिकको शाखामा गई NCHL-ECC को सुविधा प्राप्त गर्न सक्छन् ।

अन्तरबैंक भुक्तानी प्रणाली (NCHL-IPS)

एक अन्तरबैंक फण्ड ट्रान्सफर प्रणाली हो जसमा सदस्य बैंकरवित्तीय संस्थाहरू (BFIs) बाट बल्क कारोबारहरू एकैसाथ वा एक – एक गरेर कारोबार गर्न सकिन्छ । यसमा खाता – बाट – खातामा भुक्तानी (डाइरेक्ट क्रेडिट) र संकलन (डाइरेक्ट डेबिट) सम्बन्धित कारोबारहरू सहज रुपमा नै गर्न सकिन्छ ।

रिटेल पेमेन्ट स्विच(RPS)

नेसनल पेमेन्ट स्विच (NPS) नेपाल भित्र हुने कार्ड र कार्ड बाहेकमा आधारित रिटेल कारोबारहरूको राउटिंग र सेटलमेन्ट गर्न र अन्तरआवद्धताको सुनिश्चित गर्न स्थापित मुख्य पूर्वाधार भएको कम्पनीले जनाएको छ । नेपालमा हुने कार्ड बाहेकका रिटेल कारोबार र रिटेल इन्सट्ररूमेन्टको ह्यानडलिंगका लागि रिटेल पेमेन्ट स्विच (NPS) रहेको छ भने नेसनल कार्ड स्विच (NCS) मा कार्ड स्विच र नेपालको आफ्नै डोमेस्टिक कार्ड स्किम रहेको छ ।

कम्पनीका अनुसार सञ्चालनमा रहेको यस RPS एक रियल-टाइम रिटेल पेमेन्ट स्विच हो जसले नयाँ उपकरणमा VPA मा आधारित भुक्तानी, Request to Pay मा आधारित Pull कारोबार, इन्टरअपरेबल QR, बिलर गेटवे, वालेट इन्टरअपरेबिलिटी र PSO सेटलमेन्ट जस्ता नवीन यूज केशहरूलाई विस्तार गर्न सहयोग गरेको छ । कार्ड स्विच र डोमेस्टिक कार्ड स्किम भने हाल कार्यान्वयनमा रहेको छ ।

RPS का सबै उपकरणहरू र नवीन यूज केशहरू ओपन एपिआई प्लेटफर्मको अवधारणामा सञ्चालनमा रहेको मार्फत विस्तार गरिएका छन् । सदस्यहरूको विभिन्न प्रणाली तथा च्यानलहरू मार्फत इन्टिग्रेट गरी सेवाहरू विस्तार गरिएको छ ।

कनेक्टआईपिएस

कनेक्ट आईपीएस ई-पेमेन्ट प्रणाली रियल टाइममा आधारित रिटेल पेमेन्टको स्ट्न्टराइज्ड एकल भुक्तानी प्लेटफर्मको रूपमा लागू गरिएको फास्टर पेमेन्ट प्रणाली हो । यसमार्फत सदस्य बैंकहरू तथा वित्तीय संस्थाहरू (BFIs) का ग्राहकहरूले वेब पोर्टल, मोबाइल च्यानल, भुक्तानी गेटवे, र ओपन एपीआईहरू लगायत विभिन्न माध्यमहरू मार्फत आफ्नो कारोबारहरू गर्न सकिन्छ ।

ग्राहकहरूले कनेक्ट आईपीएसमा आफ्नो विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थामा रहेका बैंक खाताहरू लिङ्क गरी फण्ड ट्रान्सफर र अन्य भुक्तानीहरू गर्न सक्छन् ।

नेशनल पेमेन्ट्स इन्टरफेस (NPI)

कम्पनीले ओपन एपिआई प्लेटफर्मको अवधारणामा Consolidated APIs  को रूपमा नेशनल पेमेन्टस् इन्टरफेस (NPI) सञ्चालनमा आएको जनाएको छ । जसले NCHL ले होस्ट गरेका विभिन्न प्रणालीहरू तथा NCHL सँग आबद्ध अन्य संस्थाहरूद्वारा होस्ट गरिएको भुक्तानी प्रणालीहरू र सेवाहरू उपलब्ध गराउँदै आएको छ । हाल  यस प्लेटफर्म मार्फत NCHL-IPS प्रणाली र RPS प्रणाली मार्फत विभिन्न सेवाहरूमा पहुँच प्रदान भएको छ ।

यसले मुख्य रूपमा सहभागीहरूलाई एक आपसमा जोड्न र अन्तरआबद्ध भई RPS मार्फत रियल टाइममा NCHL-IPS र मार्फत Deferred Credit भुक्तानीहरू विभिन्न उपकरणहरूमा र युजकेसहरुको परिचालन गर्ने कार्य भई रहेको कम्पनीले जनाएको छ ।

यसले हाल प्लेटफर्मको शीर्षमा निर्मित अन्य सेवाहरूको साथ NCHL – IPS प्रणाली र RPS मा अन्तर्निहित भुक्तानी प्रणालीहरूमा पहुँच प्रदान गर्दछ । यसले मुख्य रूपमा सहभागी सदस्यहरूको लागि रियल-टाइममा तत्काल भुक्तानीको RPS लागि मा निर्बाध एकीकरण, डीफर्रड क्रेडिट पेमेन्टको लागि NCHL – IPS र सबै उपकरणहरू, सेवाहरू र प्रयोग गर्ने तरिकाहरूमा पहुँचको साथ इन्टर-कनेक्सन र इन्टर–अपरेबिलिटी लाई समर्थन गर्दछ ।

कर्पोरेटपे (CORPORATEPAY)

कर्पोरेटपे (CORPORATEPAY) प्रणाली एक व्यावसायिक भुक्तानी प्लेटफर्म हो जसले सदस्य बैंक/वित्तीय संस्थाहरू (BFIs)  का कर्पोरेट र व्यावसायिक ग्राहकहरूलाई सदस्य बैंक वित्तीय संस्थाहरूमा रहेको कुनै पनि खाताहरूबाट डिजिटल भुक्तानी गर्ने क्षमता दिन्छ । यसले व्यापारिक ग्राहकहरूलाई NCHL – IPS प्रणाली मार्फत नन्रि–यल टाइममा भुक्तानी गर्ने र कनेक्टआईपीएस ई–भुक्तानी प्रणाली मार्फत रियल टाइममा भुक्तानी गर्ने सुविधा प्रदान गर्दछ ।

कनेक्टआरटीजीएस

रियल टाइम ग्रस सेटलमेन्ट (RTGS) प्रणाली मार्फत सदस्य बैंक/वित्तीय संस्थाहरूले (BFIs) हाई भ्यालुका कारोबारका साथै प्रणालीगत रूपमा महत्त्वपूर्ण भएका तत्काल भुक्तानी गर्नुपर्ने कारोबारको प्रोसेसिंग नेट सेटलमेन्टका आधारमा हुन्छ । यसबाट तुरुन्तै फण्ड ट्रान्सफर हुने भएकोले अन्य भुक्तानी प्रणालीहरूको सेटलमेन्ट जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्न सहज हुन्छ । RTGS प्रणाली नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB) nद्वारा कार्यान्वयन र होस्टिंग गरिएको छ ।

connectRTGS  बैंक/वित्तीय संस्थाहरू (BFIs) को आन्तरिक प्रणालीलाई NRB द्वारा होस्ट गरिएको RTGS प्रणालीसँग एकीकृत गर्ने इन्टिग्रेसन कम्पोनेन्ट हो । यो बैंक/वित्तीय संस्थाहरूलाई RTGS कारोबारहरू गर्न र प्रशोधन गर्न उपलब्ध गराइएको गेटवे हो । यसमा RTGS प्रणालीबाट आउने इन्कमिंग कारोबारहरू प्रशोधन गर्न इन्वार्ड मोड्युल र RTGS प्रणालीमा कारोबारहरू पठाउन र प्रशोधन गर्न आउटवार्ड मोड्युल रहेको छ । यसलाई NRB द्वारा निर्धारित RTGS प्रणालीको SLA को अनुपालन हुने गरी बैंकहरूको लागि पूर्ण STP सक्षम प्रणालीको रुपमा बैंकहरूको प्रणालीसँग इन्टिग्रेटेड गरिएको कम्पनीले जनाएको छ ।

नेपाल पे क्यूआर (NEPALPAY QR)

नेपाल राष्ट्र बैंकद्वारा प्रकाशित  NepalQR मापदण्डमा आधारित एवं नेपाल राष्ट्र बैंकको मार्गनिर्देशनको आधारमा सञ्चालनमा आएको नेशनल पेमेन्ट स्विच (NPS) को एक भागको रूपमा NCHL द्वारा NEPALPAY QR कार्यान्वयन गरिएको छ । QR स्किमको रुपमा समेत उपलब्ध रहेको उक्त NEPALPAY QR मा QR बिचको अन्तरआबद्धता मर्चेन्ट लेभलमा र नेटवर्क लेभलमा कायम गर्न सक्ने व्यवस्था रहेको छ ।

इएफटि कार्ड सर्भिसेस

इएफटि कार्ड सर्भिसेस विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्कमा सदस्य बैंक वित्तीय संस्थाहरूलाई सेन्ट्रल स्विचिङ्ग सोलुसनको रुपमा इसुइङ्ग तथा अक्वारिङ्गका कार्ड सम्बन्धी भुक्तानीहरू प्रदान गर्ने सुविधा हो । यस सेवा मार्फत एटिएम, पिओएस, इकमर्स लगायतका च्यानलहरू मार्फत हुने कार्ड सम्बन्धी भुक्तानीहरू राउटिङ्ग हुने गर्दछन् ।

हाल ११ सदस्य बैंक वित्तीय संस्थाहरु मार्फत ४० लाख भन्दा बढी कार्डहरू, १६००ं एटिएमहरू तथा १०,००० पिओएस मसिनहरू सञ्चालनमा रहेका छन् ।

कार्ड इसुइङ्ग तथा अक्वारिङ्ग, कार्ड पर्सानलाईजेसन, टर्मिनल म्यानेजमेन्ट, कारोबार फर्छ्यौट तथा रिपोर्टिङ्ग, इकमर्स पेमेन्ट गेटवे, ग्रीन पिन, कार्ड लेस विड्रअल, वेब सर्भिसेस एपिआइ, भिसा स्क्यान टु पे, भिसा डाइरेक्ट फण्ड रिसिट र मनिटरिङ्गग एण्ड हेल्पडेस्क जस्ता सेवाहरू उपलब्ध गराइ रहेको छ ।

क्रस-बोर्डर

• Alipay+मोबाइल पेमेन्ट पार्टनर

Alipay को मोबाइल पेमेन्ट पार्टनरका प्रयोगकर्ताहरुले अब NEPALPAY QRलाई स्क्यान गरेर नेपालमा रहेका कुनै पनि मर्चेन्टहरुलाई भुक्तानी गर्न सक्छन् । NEPALPAY QR स्ट्याटिक, डाइनामिक तथा गेटवे क्यूआरको रुपमा भुक्तानीका लागि उपलब्ध रहेको छ र यसमा अन्तरआवद्ध SmartQR सहित ८७५,००० भन्दा बढी मर्चेन्टहरू रहेका छन् ।

Alipay+  ३० भन्दा बढि इस्यूइंग इन्स्ट्रुमेन्टको एकिकृत नेटवर्क हो र यसमा विश्वभरका ६६ देशका ३०० भन्दा बढि अक्वायरिंग नेटवर्क तथा सेवा प्रदायकहरु सहित ९ करोड ग्लोबल मर्चेन्टहरु रहेका छन् । Alipay+ मार्फत दक्षिणपूर्वि एशिया र अफ्रिका लगायतका क्षेत्रका प्रमुख इ–वालेटका लाखौं प्रयोगकर्ताहरुले भुक्तानी गर्न सक्छन् । Alipay+को क्रस–बोर्डर पेमेन्टस् तथा डिजिटलाइज्ड सोलुसन मार्फत ग्राहकहरुले आफ्नो डिजिटल वालेट तथा मोबाइल बैंकिङ्ग एपबाट सहजै स्थानीय मर्चेन्टमा भुक्तानी गर्न सक्नेछन् ।

 नेपाल पे ट्याप (NEPALPAY)

राष्ट्रिय भुक्तानी स्विच अन्तर्गत खुद्रा भुक्तानी स्विचद्वारा सञ्चालित, NEPALPAY TAP नेपाल पे नयाँ भुक्तानी सुविधा हो ।

यसलाई कन्ट्याक्टलेस लेनदेनको रूपमा P2P र P2M  भुक्तानीहरूको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ । यो सुविधा प्रयोग गर्न भुक्तानीकर्ताको स्मार्टफोन NFC- सक्षम हुनु आवश्यक छ । भुक्तानीकर्ताहरूले NFC- सक्षम स्मार्टफोनहरू NEPALAPY TAP- सक्षम एन्ड्रोइड -आधारित POS यन्त्रहरूमा ट्याप गरेर मात्र भुक्तानी गर्न सक्छन् ।  NEPALPAY ट्याप मार्फत त्यस्ता भुक्तानीहरू गर्न भुक्तानीकर्ता/प्रेषक अन्तमा इन्टरनेट जडानको आवश्यकता पर्दैन ।

नेशनल आर्काइभ सिस्टम

सदस्य BFIs द्वारा NCHL प्रणालीहरू मार्फत प्रशोधन गरिएका पुराना कारोबार लगायतका विवरणहरूको पहुँचलाई सहजीकरण गर्नको लागि National Archieve को सुविधा उपलब्ध गराइएको छ । नेशनल आर्काइब सिस्टिममा तीन महिना भन्दा पुरानो सबै कारोबारका विवरणहरू भण्डारण गर्न गरिएको छ जसअनुसार यसमा विवरणहरूको अभिलेख ७ वर्ष सम्म भण्डारण गर्ने नीति रहेको छ । सदस्य बैङ्कहरूले NCHL लाई सम्पर्क गरी यस्ता पुराना कारोबारका विवरणहरूमा पहुँचमा पाउन सकिनेछ ।

वित्तीय विवरण

नेपाल क्लियरिङ्ग हाउस लिमिटेड (NCHL) ले नेपाल राष्ट्र बैंक, वाणिज्य बैंकहरू, विकास बैंकहरू र फाइनान्स कम्पनीहरूसङको कारोबारको रेकर्ड राख्दछ ।

हाल ५२ ओटा वित्तीय संस्थाहरू NCHL का सदस्य रहेका छन् ।