काठमाडौं । उज्यालोको पर्व, नेपालीहरूको दोस्रो महान् चाड तिहारको यमपञ्चक आज (कार्तिक कृष्ण त्रयोदशी) बाट विधिवत् आरम्भ भएको छ। प्रत्येक वर्ष कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कार्तिक शुक्ल द्वितीयासम्म मनाइने यो पर्व यस वर्ष केही विशेष संयोगहरूका साथ आएको छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले दिएको जानकारीअनुसार, आज दिउँसो १:२३ बजेपछि त्रयोदशी तिथि लाग्ने भएकाले यसै दिनदेखि तिहारको रौनक सुरु भएको हो। यस वर्षको तिहारमा धनतेरस अर्थात् धनत्रयोदशी पर्व पनि आजै मनाइँदैछ। साथै, यमदीपदानको पुण्य कर्म पनि आजैबाट प्रारम्भ हुनेछ। धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार, बेलुकी त्रयोदशी तिथि परेका दिन धनत्रयोदशी र यमदीपदान सुरु गर्ने शास्त्रीय मान्यता छ।

तिथिका घटबढ र यस वर्षका मुख्य दिनहरू:

यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण केही चाडपर्वहरू एकै दिन परेका छन्, जसले तिहारलाई थप रोचक बनाएको छ।

• आइतबार (कात्तिक २ गते): यस दिन काग तिहार परेको छ। साथै, धनवन्तरी जयन्ती पनि आइतबार नै मनाइँदैछ। अरुणोदयकालमा नरक स्नान गरेर बिहान कुकुर तिहार मनाइने र बेलुकी लक्ष्मीपूजा गरिने समितिका अध्यक्ष प्रा. शम्भुप्रसाद ढकालले जानकारी दिएका छन्।

• सोमबार (कात्तिक ३ गते): यस वर्ष कुकुर तिहार र महालक्ष्मी पूजा एकै दिन परेको छ। दिउँसो २:५२ बजेसम्म चतुर्दशी र त्यसपछि औँसी तिथि लाग्ने भएकाले लक्ष्मीपूजा यसै दिन गर्नुपरेको हो। रातमा औँसी तिथि परेका दिन लक्ष्मीपूजा गर्ने शास्त्रीय विधि रहेको छ।

• मङ्गलबार (कात्तिक ४ गते): यस दिन औँसी तिथि दिउँसो ४:२९ बजेसम्म रहे पनि तिहारका कुनै विशेष पर्व भने परेका छैनन्।

• बुधबार (कात्तिक ५ गते): गाई, गोरु र गोवर्द्धन पूजा यसै दिन परेको छ। हलितिहार, बलीपूजा र आत्म (म्ह) पूजा पनि यसै दिन गरिन्छ। साथै, नेपाल संवत् ११४५ को आरम्भ पनि कार्तिक शुक्ल प्रतिपदाका दिन सूर्योदय भएकैले यसै दिनबाट हुनेछ।

• बिहीबार (कात्तिक ६ गते): तिहारको मुख्य आकर्षण, भाइटीका यसै दिन परेको छ। समितिका सदस्य लक्ष्मण पन्थीका अनुसार, भाइटीकाको शुभ साइत बिहान ११ः३९ बजे रहेको छ। भाइटीका लगाउँदा दाजुभाइ पश्चिम फर्केर बस्ने र लगाइदिने दिदीबहिनी पूर्व फर्कने शास्त्रीय विधान छ।

यमपञ्चकको महिमा र परम्परा:

यमपञ्चकका अवसरमा गरिने यमदीपदानले यमयातनाबाट मुक्ति मिल्ने धार्मिक विश्वास छ। परिवारका सदस्य सङ्ख्याका आधारमा गरिने यमदीपदान दक्षिण फर्काएर गर्नुपर्ने धर्मशास्त्रविद् प्रा. तोयराज नेपालले बताए। कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि भाइटीकाका दिनसम्म यमदीपदान गरिन्छ।

सभ्य र उल्लासमय तिहारको आह्वान:

झिलीमिलीको चाड तिहारका अवसरमा राजधानीलगायत प्रमुख शहरहरूमा एक हप्ताअघिदेखि नै बत्ती बाल्न सुरु भइसकेको छ। बडादशैँमा सुनसान हुने काठमाडौं उपत्यका तिहारमा झिलीमिलीले उत्सवमय बनेको छ। लक्ष्मीपूजाका दिन भलो होस् भनी भैलो र गोवर्द्धन पूजाका दिन देउसी खेल्ने परम्परा छ। नेपाल प्रहरीले पटाका नपड्काई सभ्य र सुरक्षित रूपमा पर्व मनाउन आह्वान गरेको छ।